بررسی نقش میانجی‌گری تعارض کار- خانواده در رابطه بین استرس و حمایت اجتماعی با خشنودی شغلی و خشنودی خانوادگی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد صنعتی و سازمانی/ دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش میانجی‌گری تعارض کار- خانواده در رابطه بین استرس و حمایت اجتماعی با خشنودی شغلی و خانوادگی انجام گرفت. نمونه‌ی پژوهش شامل 203 نفر بود که به روش نمونه‌گیری در دسترس از میان کارکنان یک کارخانه صنعتی در اهواز در سال 1393 انتخاب شدند. در این پژوهش که یک طرح توصیفی از نوع همبستگی است، شرکت‌کنندگان مقیاس استرس شغلی، پرسشنامه حمایت سازمانی ادراک شده، مقیاس شغل به طور کلی ، پرسشنامه استرس خانوادگی، مقیاس حمایت اجتماعی ادراک شده- مقیاس خانواده، مقیاس خشنودی خانوادگی و مقیاس تعارض کار- خانواده را تکمیل نمودند. به منظور ارزیابی الگوهای پیشنهادی از الگویابی معادلات ساختاری و جهت آزمودن اثرهای واسطه‌ای از روش خود راه‌انداز و با استفاده از نرم‌افزار AMOS انجام گرفت. شاخص‌های برازش مدل‌یابی معادلات ساختاری الگوهای کلی پژوهش را تأیید کردند. از بین روابط، تنها رابطه مستقیم استرس شغلی و حمایت سازمانی ادراک شده با خشنودی خانوادگی غیرمعنادار بود که از الگوی 1 (میانجی‌گری تعارض کار- خانواده) حذف شدند. شاخص‌های برازندگی به دست آمده نشان دادند که الگوی اصلاح شده نیز از برازش خوبی برخوردار است. نتایج حاصل از روش خود راه‌انداز و فاصله اطمینان حاصل از آن نشان داد که تعارض کار- خانواده میانجی‌گر کامل در رابطه‌ی بین استرس شغلی و حمایت سازمانی ادراک شده با خشنودی خانوادگی، و تعارض خانواده- کار میانجی‌گر جزئی در رابطه‌ی بین استرس خانوادگی و حمایت خانوادگی ادراک شده با خشنودی شغلی است. در محیط سازمان، استرس شغلی و حمایت سازمانی ادراک شده تنها از طریق تعارض کار- خانواده بر خشنودی خانوادگی اثرگذار هستند؛ در حالی که در حیطه خانواده، استرس خانوادگی و حمایت خانوادگی ادراک شده هم به طور مستقیم و هم از طریق تعارض خانواده- کار بر خشنودی شغلی اثر می‌گذارند. از این رو سازمان‌ها با به کارگیری راهکارهای مناسب به منظور کاهش استرس کارکنان خود و افزایش حمایت از آن‌ها، نه تنها قادر به مدیریت تعارض ایجاد شده بین کار و خانواده می‌باشند بلکه از این طریق می‌توانند موجب رضایت فرد از شغل و خانواده خود شوند.

کلیدواژه‌ها


فارسی

بذزافکن، حسام (1390). بررسی رابطه تعارض کار- خانواده با سلامت روان، عملکرد شغلی و خشنودی شغلی با نقش میانجی‌گری استرس شغلی و نقش تعدیل کنندگی سرسختی روان‌شناختی در کارکنان اقماری شرکت ملی حفاری. پایان‌نامه کارشناسی ارشد روان‌شناسی صنعتی و سازمانی. دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، گروه روان‌شناسی.

ثنایی، باقر (1379). مقیاس‌های سنجش خانواده و ازدواج. تهران: انتشارات بعثت.

سفیری، خدیجه و زارع، زهرا (1385). احساس ناسازگاری میان نقش‌های اجتماعی و خانوادگی در زنان. مطالعات زنان، 4 (2)، 47-70.

سیاح سیاری، نیمتاج؛ حسین شاهی، حمیدرضا؛ و رنجگر، بایرامعلی (1389). رابطه بین هویت و حمایت اجتماعی والدین در میان نوجوانان. اندیشه و رفتار، 4 (16)، 67-74.

شعبانی بهار، غلامرضا؛ فراهانی، ابوالفضل؛ و باقریان فاضل، فاطمه (1391). تعیین رابطه بین تعارض کار- خانواده و کیفیت زندگی روسا و نائب روسای هیات‌های ورزشی استان همدان. مدیریت ورزشی و رفتار حرکتی، 8 (15)، 109-122.

کوچی، طیبه؛ هاشمی‌شیخ شبانی، سید اسماعیل؛ و بشلیده، کیومرث (1392). بررسی رابطه برخی متغیرهای شغلی و سازمانی با رفتارهای شهروندی سازمانی معلمان با توجه به نقش میانجی‌گری استرس شغلی. دست آوردهای روانشناختی، 4 (2)، 117-140.

متشرعی، محمد حسین (1389). آزمون الگویی نظری از تعارض کارـ خانواده در پرستاران بیمارستان‌های دولتی شهر شیراز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد روان‌شناسی صنعتی و سازمانی. دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، گروه روان‌شناسی.

نوروزی سید حسینی، رسول (1391). اثر حمایت سازمانی ادراک شده بر تعهد سازمانی و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان ادارات تربیت بدنی. مدیریت ورزشی، 15، 87-103.

هاشمی‌شیخ شبانی، سید اسماعیل؛ ارشدی، نسرین؛ و بذرافکن، حسام (1390). تحلیل ساختاری تعارض کار- خانواده با خشنودی شغلی و سلامت روانی. مشاوره و روان درمانی خانواده، 1 (3)، 349-365.

لاتین

Aryee, S., Luk, V., Leung, A., & Lo, S. (1999). Role stressors, interrole conflict, and well-being: The moderating influence of spousal support and coping behaviors among employed parents in Hong Kong. Journal of Vocational Behavior, 54, 259-278.

Blanch, A., & Aluja, A. (2012). Social support (family and supervisor), work–family conflict, and burnout: sex differences. Human Relations, 65 (7), 811-833.

Boyar, S. L., & Mosley, D. C. (2007). The relationship between core self-evaluations and work and family satisfaction: The mediating role of work–family conflict and facilitation. Journal of Vocational Behavior, 71, 265-281.

Brough, P., O’Driscoll, M. P., & Kalliath, T. H. (2005). The ability of ‘family friendly’ organizational resources to predict work-family conflict and job and family satisfaction. Stress and Health, 21 (4), 223-234.

Burke, R. J., & Greenglass, E. R. (1999). Work-life congruence and work-life concerns among nursing staff. Canadian Journal of Nursing Leadership, 12 (2), 21-29.

Byron, K. (2005). A meta-analytic review of work-family conflict and its antecedents. Journal of Vocational Behavior, 67, 169-198.

Carlson, D. S., Kacmar, K. M., & Williams, L. J. (2000). Construction and initial validation of a multidimensional measure of work-family conflict. Journal of Vocational Behavior, 56, 249-276.

Carlson, D. S., & Perrewe, P. L. (1999). The role of social support in the stressor-strain relationship: An examination of work-family conflict. Journal of Management, 25, 513-540.

Cortese, C. G., Colombo, L., & Ghislieri, C. (2010). Determinants of nurses job satisfaction: the role of work-family conflict, job demand, emotional charge and social support. Journal of Nursing Management, 18, 35-43.

Darcy, C., & McCarthy, A. (2007). Work-family conflict: An exploration of the differential effects of a dependent child's age on working parents. Journal of European Industrial Training, 31 (7), 530-549.

Eisenberger, R., Cummings, J., Armeli, S., & Lynch, P. (1997). Perceived organizational support discretionary treatment and job satisfaction. Journal of Apllied Psychology, 82 (5), 812-820.

Ford, M. T., Heinen, B. A., & Langkamer, K. L. (2007). Work and family satisfaction and conflict: A meta-analysis of cross-domain relations. Journal of Applied Psychology, 92 (1), 57-80.

Frone, M. R., & Rice, R. W. (1987). Work-family conflict: The effect of job and family involvement. Journal of Occupational Behaviour, 8, 45-53.

Frone, M., Russell, M., & Cooper, M. (1992). Antecedents and outcomes of work-family conflict: Testing a model of the work-family interface. Journal of Applied Psychology, 77 (1), 65-78.

Frone, M. R., Yardley, J. K., & Markel, K. S. (1997). Developing and testing an integrative model of the work-family interface. Journal of Vocational Behavior, 50, 145-167.

Frye, N., & Breaugh, J. (2004). Family-friendly policies, supervisor support, work-family conflict, family-work conflict, and satisfaction: A test of a conceptual model. Journal of Business & Psychology, 19 (2), 197-220.

Granarose, C. S., Parasuraman, S., & Greenhaus, J. H. (1992). A proposed model of social support provided by two-earner couples. Human Relations, 45 (12), 1367-1393.

Grandey, A. A., Cordeiro, B. L., & Crouter, A. C. (2005). A longitudinal and multisource test of the work-family conflict and job satisfaction relationship. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 78 (3), 305-323.

Grandey, A. A., & Cropanzano, R. (1999). The conservation of resource model applied to work-family conflict and strain. Journal of Vocational Behavior, 54, 350-370.

Greenhaus, J. H., & Beutell, N. J. (1985). Source of conflict between work and family roles. Academy of Management Review, 10, 76-88.

Grzywacz, J. G., & Marks, N. F. (2000). Reconceptualizing the work-family interface: An ecological respective on the correlates of positive and negative spillover between work and family. Journal of Occupational Health Psychology, 5, 111-126.

Hennessy, K. D. (2005). Work-family conflict self-efficacy: A scale validation study. Unpublished master's dissertation, University of Maryland.

Hennessy, K. D., & Lent, R. W. (2008). Self-efficacy for managing work-family conflict: Validating the English language version of a Hebrew scale. Journal of Career Assessment, 16, 370-383.

Konrad, A. M., & Mangel, R. (2000). The impact of work-life programs on firm productivity. Strategic Management Journal, 21 (12), 1225-1237.

Kopelman, R. E., Greenhaus, J. H., & Connolly, T. F. (1983). A model of work, family, and interrole conflict: A construct validation study. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 32, 198-215.

Lapierre, L. M., Spector, P. E., Allen, T. D., Poelmans, S., Cooper, C. L., O’Driscoll, M. P., Sanchez, J. I., Brough, P., & Kinnunen, U. (2008). Family-supportive organization perceptions, multiple dimensions of work–family conflict, and employee satisfaction: A test of model across five samples. Journal of Vocational Behavior, 73, 92-106.

Matthews, R. A., Bulger, C. A., & Barnes-Farrell, J. L. (2010). Work social supports, role stressors, and work-family conflict: The moderating effect of age. Journal of Vocational Behavior, 76, 78-90.

Matthews, R. A., Swody, C. A., & Barnes-Farrell, J. L. (2012). Work hours and work-family conflict: The double-edged sword of involvement in work and family. Stress and Health, 28 (3), 234-247.

Mitchel, J. S., Kotrba, L. M., Mitchelson, J. K., Clark, M. A., & Baltes, B. B. (2010). Antecedents of work-family conflict: A meta-analytic review. Journal of Organizational Behavior, 689-725.

O'Driscoll, M. P. (1996). The interface between job and off job roles: Enhancement and conflict. In I. T. Robertson & C. L. Cooper (Eds), International Review of Industrial and Organizational Psychology (pp. 279-306). Chichester: Wiley.

Parkers, D. F., & Decotis, T. A. (1983). Organizational determinates of job stress. Organization Behavior and Human Performance, 32 (2), 160-177.

Procidano, M. E., & Heller, K. (1983). Measures of perceived social support from friends and from family: Three validation studies. American Journal of Community Psychology, 11, 1-23.

Seiger, C. P. & Wiese, B. S. (2009). Social support from work and family domains as an antecedent or moderator of work-family conflicts? Journal of Vocational Behavior, 75, 26-37.

Steinmetz, H., Frese, M., & Schmidt, P. (2008). A longitudinal panel study on antecedents and outcomes of work-home interference. Journal of Vocational Behavior, 73, 231-241.

Voydanoff, P. (1988). Work role characteristics, family structure demands, and work/family conflict. Journal of Marriage and the Family, 50, 749-761.

Westman, M., & Etzion, D. L. (2005). The crossover of work-family conflict from one spouse to the other. Journal of Applied Social Psychology, 35 (9), 1936-1957.

Winslow, S. (2005). Work-family conflict, gender, and parenthood, 1977-1997. Journal of Family Issues, 26, 727-755.

Youngcourt, S. S., & Huffman, A. H. (2005). Family-friendly policies in the police: Implications for work-family conflict. Applied Psychology in Criminal Justice, 1 (2), 138-162.