بررسی رابطه برخی متغیرهای شغلی و سازمانی با رفتارهای شهروندی سازمانی معلمان با توجه به نقش میانجی‌گری استرس شغلی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد روانشناسی صنعتی و سازمانی دانشگاه شهید چمران اهواز (نویسنده مسئول)

2 دانشیار گروه روانشناسی صنعتی و سازمانی دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی رابطه‌ برخی متغیرهای شغلی و سازمانی با رفتارهای شهروندی سازمانی معلمان با توجه به نقش میانجی‌گری استرس شغلی بود. از اینرو 200 معلم زن مدارس دخترانه دولتی ایلام به روش نمونه‌گیری تصادفی چند مرحله‌ای انتخاب شدند. ابزارهای این پژوهش شامل پرسشنامه‌های رفتار شهروندی سازمانی معلمان سامچ و دراچ- زهاوی، اعتماد سازمانی چاثوث، مک، جاوهاری و ماناکتولا، عدالت سازمانی کالکولیت، اخلاق کاری اسلامی علی و استرس شغلی پارکر و دکوئیتز  بودند. طرح پژوهشی همبستگی (از نوع تحلیل ساختاری) بود. داده‌ها از روش الگویابی معادلات ساختاری (SEM) و استفاده از نرم افزارهای Spss ویراست 16 و AMOS ویراست 20 تحلیل شدند. تحلیل داده‌های پژوهش، برازندگی مدل فرضی پژوهش را تأیید کردند و نشان دادند که عدالت سازمانی و اخلاق کاری اسلامی بر رفتارهای شهروندی سازمانی معلمان اثر مستقیم دارند؛ اما اثر مستقیم اعتماد سازمانی بر رفتارهای شهروندی سازمانی معلمان تأیید نشد. تحلیل روابط میانجی با روش بوت استراپ نیز نشان داد که استرس شغلی در رابطه اعتماد سازمانی و اخلاق کاری اسلامی با رفتارهای شهروندی سازمانی معلمان، نقش میانجی دارد؛ اما در رابطه عدالت سازمانی و رفتارهای شهروندی سازمانی معلمان، این نقش را ایفا نمی‌کند. با توجه به نقشی که رفتارهای شهروندی سازمانی معلمان در پیامدهای مدرسه دارد، بایستی به عوامل تأثیرگذار بر آن از جمله متغیرهای مورد بررسی در این پژوهش توجه نمود.

کلیدواژه‌ها


فارسی

الوانی، مهدی و پورعزت، عزت الله. ( 1382 ). عدالتاجتماعی،شالوده‌یتوسعه‌یپایدار. کمال مدیریت، دانشکده‌ی مدیریت، دانشگاه شهید بهشتی، شماره‌ 3-2 .

انصاری، محمد اسماعیل؛ میراحمدی، سید محمد رضا؛ ذبیج زاده، کاظم (1389). بررسی روابط بین استرس شغلی، رضایت شغلی، تعهد سازمانی و رفتارهای شهروندی سازمانی. فصلنامه مدیریت و منابع انسانی در صنعت نفت. سال چهارم، شماره 13.

بشلیده، کیومرث (1391). روش‌های پژوهشی و تحلیل آماری مثال‌های پژوهش باSpss و Amose. انتشارات دانشگاه شهید چمران 577، ویراست 16.

زرین آبادی، حسن رضا و بهرنگی، محمد رضا (2009). نگاهی به ضرورت‌ها، ریشه‌ها، دیدگاه‌های نوین و نشانگان رفتارشهروندی سازمانی (OCB) معلمان. دانشگاه تهران، دانشکده مدیریت، اولین کنفرانس ملی مدیریت رفتار شهروندی سازمانی.

طاهری دمنه، محسن؛ نجاتیان قاسمیه، سید محمود؛ نجاتیان قاسمیه، مجید (1390). نقش اخلاق کاری در ارتقای رفتار شهروندی سازمانی. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، سال ششم، شماره2.

عزیزی مقدم، ابوبکر. (1388). بررسی رابطه‌ی سلامت سازمانی مدارس و فرسودگی شغلی دبیران (مورد مطالعه:   مدارس راهنماییشهرستان مهاباد در سال تحصیلی 87-1386). دو ماهنامه‌ علمی- پژوهشی دانشور رفتار/ دانشگاه شاهد/ سال شانزدهم، شماره‌ 36.

فرهنگی، علی اکبر؛ فتاحی، مهدی؛ واثق، بهاره. (1385). معنویت در محیط کار و نقش آن در بهبود رفتار شهروندی سازمانی. فرهنگ مدیریت، سال چهارم، شماره 13، صص 36 -5.

قرآن کریم. مرکز چاپ و نشر قرآن کریم، زیر نظر حضرت آیت الله مشکینی « دامت برکاته»

هاشمی شیخ شبانی، سید اسماعیل و رجبی، غلام رضا (1390).  بررسی اعتبار و پایایی مقیاس چهار عاملی عدالت سازمانی.  پژوهش­های شغلی و سازمانی، شماره 7.

 

لاتین

Ali. A., & Al- Owaihan. (2008). Islamic work ethic: a critical Review. Cross

Cultural Management. An International Journal, 15(1), 5-19.

Aslam, R., Sadaqat, S. (2011). Investigating the Relationship of Organizational Justice on Organizational Citizenship Behavior among Teaching Staff of University of the Punjab. European Journal of Scientific Research, 57(1), 53-67.

Belcourt, M., Bohlander, G., & Snell, S. (2008). Managing Human Resources. 5th Canadian Edition. Thomson-Nelson.

Bruce, W.M. (2000). Public administrator attitudes about spirituality: An exploratory study. American Review of Public Administration, 30 (4), 460-472.

Chathoth, P. K., Mak, B., Jauhari, V ,. Manaktola, K. (2007). Employees' Perceptions of Organizational Trust and Service Climate: a Structural Model Combining Their Effects On Employee Satisfaction. Journal of Hospitality & Tourism Research.

Chieh-Peng, L. (2009). Modeling Corporate Citizenship, Organizational Trust, and Work Engagement Based on Attachment Theory. Journal of Business Ethics , 94, 517–531.

Cohen. A. (2006). The relationship between multiple commitments and organizational citizenship behavior in Arab and Jewish culture. Journal of Vocational Behavior, 69, 105–118.

DiPaola, M. F., & Hoy, W. K. (2005a). School characteristics that foster organizational citizenship behavior. Journal of School Leadership, 15, 308-326.

Dolan S. L., Tzafrir, S.S., Baruch, Y. )2005(. Testing The Causal Relationships Between Procedural Justice, Trust and Organizational Citizenship Behavior. Revue De Gestion Des Ressources Humanies 57, 79-89.

Eres ,F,. Atanasoska , T .(2011). Occupational Stress of Teachers: A Comparative Study Between Turkey and Macedonia: International Journal of Humanities and Social Science, 1(7).

Erkutlu, H. V., Chafra, J. (2006). Relationship between leadership power base and job stress of subordinates: example from boutique hotels. Management Research News, 29(5), 285-297.

Fox, S., Specter, P. E., & Miles, D. (2001). Counterproductive work behavior (CWB) in responses to job stressors and organizational justice: some mediator and moderator tests for autonomy and emotions. Journal of Vocational Behavior, 59, 291-309.

Garg, P., & Rastogi, R. (2006). Climate profile and OCBs of teachers in public and private schools of India. International Journal of Educational Management, 20(7), 529-541.

Hang-Yue, N, & Chi- Sum W. (2004). Perceived Organizational Justice, Trust, and OCB: A Study of Chinese Workers in Joint Ventures and State-owned Enterprises. The Chinese University of Hong Kong..

Judge, T. A., & Colquitt, J. A. (2004). Organizational justice and stress: The mediating role of work-family conflict. Journal of Applied Psychology, 89, 395-404.

Karriker, G. H., Williams, M. L., (2009).  Organizational Justice and Organizational Citizenship Behavior: A Mediated Multifoci Model ?. Journal of Management, 35 (1), 112-135.

Kochanek, J. R. (2005). Building trust for better schools: Research-based practices. Thousand Oaks, CA: Corwin Press.

Lavelle, J. J., Rupp, D. E., Brockner, J. (2007). Taking a Multifocal Approach to the Study of Justice, Social Exchange, and Citizenship Behavior: The Target Similarity Model?. Journal of Management, 33 (6), 841-866.

Lind, E. A., & Van den Bos, K. (2002). When fairness works: Toward a general theory of uncertainty management. In B. M. Staw & R. M. Kramer (Eds.), Research in organizational behavior, 24, 181–222, Boston: JAI Press.

Mowday, R. T., & Colwell, K. A. (2003). Employee reactions to unfair outcomes in the workplace: The contributions of Adams’ equity theory to understanding work motivation. In L. Porter, G. Bigley, & R. M. Steers (Eds.). Motivation and work behavior, 222–254, Burr Ridge, IL: McGraw-Hill.

Nico, W., Vanyperen, B., & Bram, p., Buunk, R. (2001). I am not a better teacher, but others are doing worse: burnout and perceptions of superiority among teachers. Social Psychology of Education, 4,259–274.

Oplatka, I. (2009). Organizational citizenship behavior in teaching: The consequences for teachers, pupils, and the school. International Journal of Educational Management, 23 (5), 379-389.

Oplatka, I. (2006). Going beyond role expectations: toward an understanding of the determinants and components of teacher organizational citizenship behavior. Educational Administration Quarterly, 42, 385- 423.

Pare, G., Tremblay, M. (2007). Intentions Behaviors on Information Technology Professionals' Turnover Procedural Justice, Organizational Commitment, and Citizenship The Influence of High-Involvement Human Resources Practices. Group & Organization Management, 32 (3), 326-357.

Parker, D., & Decoitiis T. A. (1983). Organizational Determinants of Job Stress. Organization behavior and human performance, 32, 160- 177.

Poloski, N., Bogdanic, A. (2007). Individual differences and occupational stress perceived: a Croatian survey. Working  Paper  Series. Paper 5-7.

Rehfeld E. R. (2001). Organizational Trust & Emotional Intelligence: An Appreciative Inquiry into the Language of the Twenty-First Century Leader: Capella University, Doctor of Philosophy, USA.

Rokhman, W. (2010). The Effect of Islamic Work Ethics on Work Outcomes. Electronic Journal of Business Ethics and Organization Studies. 15(1).

Simpson, R. L., Lacava, P. G., & Graner, P. S. (2004). The No Child Left Behind Act: Challenges and implications for educators. Intervention in School and Clinic, 40 (2), 67-75.

Soleimani, N., NiazAzari, B. (2011). A study on the relationship between job ethics with job satisfaction and job stress among the staff of vocational education organization in Tehran.  International Conference on Social Science and Humanity, 5 (6), 503-506.

Somech, A., & Drach-Zahavy, A. (2000). Understanding extra role behavior in schools: The relationships between job satisfaction, sense of efficacy, and teachers’ extra-role behavior. Teaching and Teacher Education, 16, 649–659.

Somech, A., & Drach-Zahavy, A. (2004). Exploring organizational citizenship behavior from an organizational perspective: The relationship between organizational learning and organizational citizenship behavior. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 77, 281-298.

Timothy, A., Judge, Jason, Colquitt, A. (2004). Organizational Justice and Stress: The Mediating Role of Work–Family Conflict. Journal of Applied Psychology by the American Psychological Association89 (3), 395–404.

Tschannen- Moran, M. (2001). Fostering organizational citizenship. Transformational leadership and trust, 157-179, Information Age Publishing: Greenwich: CT.

Van Maele, D., Van Houtte, M. (2009). Faculty Trust and Organizational School Characteristics. An Exploration Across Secondary Schools in Flanders. Educational Administration Quarterly. 45(4), 556-589.

Wayne. K., Hoy., C. F. Tarter, C. F. (2004). Organizational justice in schools: no justice without trust. International Journal of Educational Management, 18 (4), 250-259.

Young, L. D. (2010). Is Organizational Justice Enough to Promote Citizenship Behavior at Work? A Retest in Korea. European Journal of Scientific Research, 45(4), 637- 648.

Yousef, D. A. (2001). Islamic work ethic -A moderator between organizational  commitment and job satisfaction in a cross-cultural context. Personnel Review, 30 (2), 152-165.

Yunus, O., Abdul Rahim ,A ,. Shabuddin, AB., Mazlan, M .(2011). Work Ethic of Malaysian Civil Servants. International Conference on Business and  Economic Research, 225-238.