طراحی و آزمودن الگویی از برخی متغیرهای فردی، شغلی و سازمانی به‌عنوان پیشایندهای بهزیستی سازمانی در کارکنان شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روان شناسی

2 دانشیار گروه روان‌شناسی صنعتی و سازمانی دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

هدف پژوهش حاضر طراحی و آزمودن الگویی از برخی متغیرهای فردی (سرمایه روان‌شناختی و نیازهای روان‌شناختی اساسی)، متغیرهای شغلی (ویژگی­های شغل و استرس شغلی) و متغیرهای سازمانی (رهبری خدمت‌گزار و جو اخلاقی سازمان) به‌عنوان پیشایندهای بهزیستی سازمانی بود. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه کارکنان شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب بود. با استفاده از روش نمونه­گیری مرحله­ای نسبی 384 نفر برای شرکت در پژوهش انتخاب شدند. ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش شامل پرسشنامه فعالیت­های بیانگر شخصی (PEAQ)، پرسشنامه سرمایه روان‌شناختی (PCQ)، زمینه‌یابی رهبری خدمت‌گزار (SLS)، پرسشنامه جو اخلاقی سازمانی (OECQ
مقیاس استرس شغلی (
JSS)، مقیاس نیازهای اساسی روان‌شناختی در محل کار (BPNWS) و پرسشنامه ویژگی‌های شغل (JCQ)
بودند. ارزیابی الگوی پیشنهادی با استفاده از روش الگویابی معادلات ساختاری (
SEM) و نرم‌افزار AMOS-18 صورت گرفت. جهت آزمودن رابطه غیرمستقیم از روش بوت استراپ استفاده شد. نتایج نشان دادند که الگوی پیشنهادی دارای برازش مطلوبی با داده­هاست. همچنین، روابط مثبت مستقیم سرمایه روان‌شناختی، نیازهای اساسی روان‌شناختی، ویژگی‌های شغل، رهبری خدمت‌گزار، جو اخلاقی سازمانی با بهزیستی سازمانی و رابطه منفی مستقیم استرس شغلی با بهزیستی سازمانی مورد تأیید قرار گرفتند. یافته­های پژوهش حاضر حاکی از نقش واسطه­ای جو اخلاقی سازمانی در رابطه بین رهبری خدمت­گزار با بهزیستی سازمانی بودند.

کلیدواژه‌ها


ارشدی، نسرین (1386)، طراحی و آزمودن الگویی از پیشایند­ها و پیامدهای مهم انگیزش شغلی در کارکنان شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب-منطقه اهواز. پایان‌نامه دکترای روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز.

AtkinPlunk, C. A., & Armstrong, G. S. (2013). Transformational leadership skills and correlates of  prison warden job stress. Criminal Justice and Behavior, 40, 551-568.

Avey, J. B., Hughes, L. W., Norman, S. M., & Luthans, K. (2008) Using positivity, transformational leadership and empowerment to combat employee negativity. Leadership and Organization Development Journal, 29, 110-126.

Avey, J. B., Luthans, F., Smith, R.M., & Palmer, N. (2010). Impact of positive psychological capital on employee well-being over time. Journal of Occupational Health Psychology, 15 (1), 17-28. 

Avey, J. B., Luthans, F., & Youssef, C. M. (2010). The additive value of psychological capital in predicting workplace attitudes and behaviors. Journal of Management, 36, 430-452.

Avey, J. B., Reichard, R. J., Luthans, F., & Mhatre, K. H. (2011). Meta-analysis of the impact of positive psychological capital on employee attitudes, behaviours, and performance. Human Resource Development Quarterly, 22, 127-152.

Bakker, A. B., Demerouti, E., & Schaufeli, W. B. (2003). Dual processes at work in a call centre: An application of the job demands–resources model. European Journal of Work and Organizational Psychology, 12, 393– 417.

Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: W.H. Freeman.

Berien, M., Forest, J., Mageau, G. A., Buderias, J. S., Derumaux, P., Brunet, L., & Marin, E. M. (2012). The Basic Psychological Needs at Work Scale: Measurement invariance between Canada and France. Applied Psychology: Health and Well-being, 42, 167-187.

Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and the “why” of goal pursuits: Human needs and the self determination of behavior. Psychological Inquiry, 11, 227-268.

Deci, E. L., Ryan, R., M., Gagné, M., Leone, D. R., Usunov, J., & Kornazheva, B. P. (2001). Need satisfaction, motivation, and well-being in the work organizations of a former Eastern Bloc country. Personality and Social Psychology Bulletin, 27, 930-942.

Diaz-Bretones, F. D., & González, M. J. (2011). Subjective and occupational well-being in a sample of Mexican workers. Social Indicators Research, 100, 273-285.

Graham, J. W. (1995). Leadership, moral development, and citizenship behavior. Business Ethics Quarterly, 5, 43-54.

Greenleaf, R. K. (1977). Servant-leadership: A journey into the nature of legitimate power and greatness. Mahwah, NJ: Paulist Press.

Karatepe, O. M. (2007). Conflict, exhaustion, and motivation: A study of frontline employees in Northern Cyprus hotels. International Journal Hospitality Management, 26, 645–665.

Luthans, F. (2002). Positive organizational behavior: Developing and managing psychological strengths. Academy of Management Executive, 16, 57–72.

Luthans, F., Avey, J. B. J., Avolio, B. J., & Peterson, S. (2010). Impact of a micro-training intervention on psychological capital development and performance. Human Resource Development Quarterly 21, 42-67.

Luthans, F., Avolio, B.J., Avey, J. B., & Norman, S. M. (2007). Positive psychological capital: measurement and relationship with performance and satisfaction. Personnel Psychology, 60, 541-72.

Ostry, A. S., Kelly, S., Demers, P. A., Mustard, C. M., & Hertzman, C. (2003). A comparison between the effort-reward imbalance and demand control models. Biomedical Central Public Health, 3, 3-10.

Page, K. M., & Vella-Brodrick, D. A. (2009). The `what', `why' and 'how' of employee well-being: A new model. Social Indicators Research. 90, 441-458.

Pawar, B. S. (2013). A proposed model of organizational behavior aspects for employee performance and well-being. Applied Research Quality of Life, 8, 339-359.

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2001). On happiness and human potentials: A review of research on hedonic and eudaimonic well-being. Annual Review of Psychology, 52, 141–166.

Ryff,­ C. ­D. ­(1989).­ Happiness is everything,­or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1069–1081.

Ryff, C. D., & Keyes, C. L. M. (1995). The structure of psychological well-being revisited. Journal of Personality and Social Psychology, 69 (4), pp. 719-727.

Schwepker, C. H., Ferrell, O. C., & Ingram, T. N. (1997). The influence of ethical climate and ethical conflict on role stress in the sales force. Journal of the Academy of Marketing Science, 25, 99–108.

Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A Visionary New Understanding of Happiness and Well-Being. New York: Free Press.

Seligman, M. E. P., & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive psychology. American Psychologist, 55, 35-42

Sluiter, J. K. (2006). High-demand jobs: Age-related diversity in work mobility. Applied Ergonomics, 37, 429-440.

Treviño, L. K., Butterfield, K. B., & McCabe, D. L. (1998). The ethical context in organizations: Influences on employee attitudes and behaviors. Business Ethics Quarterly, 8, 447–476.

Tugade, M. M., Fredrickson, B. L., & Barrett, L. F. (2004). Psychological resilience and positive emotional granularity: Examining the benefits of positive emotions on coping and health. Journal of Personality, 72, 1161-1190.

Van Dierendonck, D., & Nuijten, I. ­(2011). The Servant Leadership Survey: Development and Validation of a Multidimensional Measure, 26, 249–267.

Waterman, A. S. (2008). Reconsidering happiness: A eudaimonist’s perspective. Journal of Positive Psychology, 3, 234-252.

Waterman, A. S., Schwartz, S. J., Zamboanga, B. L., Ravert, R. D.,

Williams, M. K., Agocha, M. B., & Donnellan, V. B. (2010). The Questionnaire for eudaimonic well-being: Psychometric properties, demographic comparisons, and evidence of validity. The Journal of Positive Psychology, 5, 41–61.

Youssef, C. (2004). Unique leadership: The case of Mother Teresa. In J. Burns, G. Goethals, & G. Sorenson (Eds.), Encyclopedia of leadership (pp. 1032-1036). Great Barrington, MA: Berkshire/ Sage.