اثربخشی آموزش راهبردهای فراشناختی و حافظه‌ی ﻓﻌﺎل بر عملکرد خواندن (دقت، سرعت و درک مطلب)، دانش‌آموزان نارساخوان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه رازی

2 دانشیار، دانشگاه رازی

3 کارشناسی ارشد روان‌شناسی عمومی، دانشگاه رازی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف، بررسی اثربخشی آموزش راهبردهای فراشناختی و حافظه‌ی ﻓﻌﺎل بر عملکرد خواندن (دقت، سرعت و درک مطلب) دانش­آموزان نارساخوان انجام شد. طرح پژوهش، آزمایشی از نوع پیش­آزمون-پس­آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش کلیه دانش­آموزان دختر نارساخوان دوره ابتدایی شهر کرمانشاه درسال تحصیلی 91-90 بود. با روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای ابتدا140نفر مشکوک به نارساخوانی در پایه سوم و چهارم انتخاب شدند سپس از آن تعداد 48 دانش‌آموز نارساخوان به عنوان نمونه انتخاب گردید. به صورت تصادفی به سه گروه (دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل) تقسیم شدند. چک لیست خواندن، آزمون هوشی وکسلر کودکان، آزمون تشخیصی خواندن فلاح چای و آزمون خواندن (محقق ساخته) به عنوان ابزارهای گردآوری اطلاعات استفاده شدند. آموزش راهبردهای فراشناختی و حافظه‌ی ﻓﻌﺎل به مدت هشت جلسه 60دقیقه­ای به گروه­های آزمایش ارائه شد. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که آموزش راهبردهای فراشناختی و حافظه‌ی ﻓﻌﺎل تأثیر معنی دار در بهبود عملکرد خواندن داشتند. همچنین نتایج آزمون تعقیبی نشان دادکه راهبردهای فراشناختی در درک مطلب و حافظه‌ی ﻓﻌﺎل در دقت برتری مثبت معنی داری نسبت به گروه آزمایشی دیگر داشتند. براساس یافته­های به دست آمده می­توان نتیجه گرفت هر دو روش آموزشی موجب بهبود عملکرد خواندن می­شود و راهبردهای فراشناختی در درک مطلب و حافظه‌ی فعال در دقت موثرتر هستند.

کلیدواژه‌ها


بخشی، جعفر (1390). اثربخشی آموزش راهبردهای فراشناختی (SQP4R) و خود نظارتی بر افزایش درک مطلب خواندن، دانش فراشناختی و عزت نفس دانش­آموزان پسر با مشکلات خواندن.پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران.

حسن‌لو، طاهره و پوشینه، کامبیز (1385). مقایسه راهبردهای فراشناختی دانش‌آموزان عادی و نارساخوان پایه دوم، سوم و چهارم ابتدایی شهر زنجان. فصلنامه تعلیم و تربیت استثنایی، شماره 61، 11-3.

خدامی، مریم و کرمی نوری، رضا (1381). تهیه ابزار ارزیابی بازشناسی کلمه‌های کتاب فارسی

پایه اول ابتدایی و بررسی روایی و پایایی آن در تهران. تازههای علوم شناختی، سال چهارم، شماره 4: 9-1.

داکرل، جولی و مک‌شین، جان (1993). رویکردی شناختی به مشکلات یادگیری کودکان. ترجمه عبدالجواد احمدی و محمودرضا اسدی (1376). تهران: انتشارات رشد.

دهقانی، مرضیه، امیری، شعله و مولوی، حسین (1386). مقایسه‌ی اثربخشی آموزش اسنادی و آموزش راهبردهای فراشناختی- اسنادی بر درک مطلب دانش‌آموزان نارسا خوان دختر. پژوهش در حیطه کودکان استثنایی، 7 (4)، 424-407.

ﺷﻬﻴﻢ، ﺳﻴﻤا (1385). ﻣﻘﻴﺎس ﺗﺠﺪﻳﺪﻧﻈﺮ ﺷﺪه ﻫﻮﺷﻲ وﻛـﺴﻠﺮ ﺑـﺮای ﻛﻮدﻛـﺎن. ﺷـﻴﺮاز. اﻧﺘـﺸﺎرات. داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻴﺮاز.

صفری، یحیی (1388). ارزیابی برنامه درسی علوم راهنمایی از منظر آموزش فراشناختی و ارائه چهارچوب مطلوب. رساله دکتری، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شیراز.

عابدی، احمد و آقابابایی، سارا (1389). اثربخشی آموزش حافظه‌ی فعال بر بهبود عملکرد تحصیلی کودکان با ناتوانی یادگیری ریاضی. مجله روانشناسی بالینی، سال دوم، شماره 4، 73-81.

عاطی‌نژاد، نوال (1391). تأثیر به کارگیری راهبردهای شناختی و راهبردهای فراشناختی در عملکرد نوشتاری دانشآموزان دارای اختلال یادگیری در مقطع ابتدایی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران.

فصیحانی فرد، سارا و میکائیلی منیع، فرزانه (1389). اثربخشی سه روش آموزشی- اصلاحی مبتنی بر مدل پردازش واج شناختی بر سرعت و صحت خواندن دانش‌آموزان نارساخوان مقطع ابتدایی. کودکان استثنائی، سال دهم، شماره 3، 282-269.

فلاح چای، سید رضا (1374). بررسی اختلال خواندن و نوشتن در بین دانش­آموزان ابتدایی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.

قاسمی، نوشاد و احدی، حسن (1382). بررسی روند رشد مهارت‌های حل مسأله و راهبردهای فراشناختی در کودکان 3 تا 11 سال. دانش و پژوهش در روانشناسی، شماره 15، 60-39.

قائمی، حمید، سلیمانی، زهرا و دادگر، هوشنگ (1389). بررسی مقایسه­ای نقش آگاهی صرفی در سرعت، صحت و درک خواندن کودکان نارساخوان و عادی پایه دوم دبستان. توانبخشی نوین. دوره چهارم، شماره 3 و 4، 28-23.

قمری‌گیوی، حسین، نریمانی، محمد و محمودی، هیوا (1391) اثربخشی نرم‌افزار پیشبرد شناختی بر کارکردهای اجرایی، بازداری پاسخ و حافظه کاری کودکان دچار نارساخوانی و نقص توجه/ بیش فعالی. مجله ناتوانیهای یادگیری، دوره 1، شماره‌ی 2، 115-98.

کریمی، سمیه و عسکری، سعید (1392). اثربخشی آموزش راهبردهای حافظه فعال بر بهبود عملکرد خواندن دانش‌آموزان نارساخوان. مجله‌ی ناتوانی‌های یادگیری، دوره 3، شماره 1، 79-90.

لرنر، ژانت (1997). ناتواناییهای یادگیری: نظریهها، تشخیص و راهبردهای تدریس. ترجمه عصمت دانش (1385). تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

میکائیلی، فرزانه و فراهانی، محمدتقی (1384). بررسی مدل پردازش واج شناختی خواندن در دانش‌آموزان پسر عادی و نارساخوان دبستانی. پژوهش در حیطه کودکان استثنایی، سال پنجم، شماره 4، 379-416.

نریمانی، محمد، جلالی‌نژاد، راضیه، شعرباف‌زاده، عادله و اژدری، زمان (1393). اثربخشی آموزش برنامه‌ی دانش و مهارت فراشناخت جاگر بر عملکرد خواندن دانش‌آموزان با ناتوانی یادگیری خواندن. مجله ناتوانی‌های یادگیری، دوره‌ی 4، شماره 2، 100-120.

ولی‌زاده، سیاب (1380). بررسی تأثیر آموزش فراشناختی بر خواندن و درک مطلب دانشآموزان پسر سال اول متوسطه شهر تبریز، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تبریز.

ورتز، مارگارت، کالاتا، ریچارد و تامکینز، جیمز (2007). زمینه آموزش کودکان استثنایی. ترجمه مجتبی امیری مجد (1390). انتشارات شهر آشوب.

یارمحمدیان، احمد، قمرانی، امیر، سیفی، زهرا و ارفع، مریم (1394). اثربخشی آموزش راهبردهای شناختی بر حافظه، عملکرد خواندن و سرعت پردازش اطلاعات دانش‌آموزان نارساخوان. مجله‌ی ناتوانی‌های یادگیری، دوره‌ی 4، شماره 4، 101-117.

Anderson, R. C., Osborn, J., & Tierney, R. C. (1984). Learning to read in American schools: Basic readers and content texts. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum.

Baddeley, A. D. (1982). Reading and working memory. Bulletin of the British Psychological Society, 35, 414-417.

Conner, L. N. (2007). Cueing metacognition to improve researching and essay writing in a final year high school biology class. Research in Science Education, 37 (1), 1-16.

Dahlin, K. I. E. (2010). Effects of working memory training on reading in children with special needs. Read Writ, 24, 479–491.

Dehn, M. J. (2008). Working memory and academic learning: Assessment and intervention. chichester: John Wiley & Sons.

Dembo, M. H. (1994). Applying educational psychology (5th Ed). New York: Longman.

Downing, K., Kwong, T., Chan, S., Lam, T. F., & Downing, W. (2009). Problem-based learning and the development of metacognition. Higher Educaton, 57 (5), 609-621.

Engle, R. W., Carullo, J. J., & Collins, K. W. (1991). Individual differences in working memory for comprehension and following directions. Journal of Educational, Research, 84, 253–262.

Gathercole, S. E., Pickering, S. J., Knight, C., & Stiegmann, Z. (2004). Working memory skills and educational attainment: Evidence from National Curriculum Assessments at 7 and 14 years of age. Applied Cognitive Psychology, 18, 1–16.

Haddadian, F., Alipour, V., Majidi, A., & Maleki, H. (2012). The effectiveness of self instruction technique on improvement of reading performance and reduction of anxiety in primary school students with dyslexia. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 46, 5366 – 5370.

Jeffries, S. F., & Everat, J. (2004). Working memory: Its role in dyslexia and other specific learning difficulties. Dyslexia, 10, 196–214.

Johnson, T., Archiblad, T., & Tenenbaum, G. (2010). Reading comprehension critical, thinking and metacognition. Educational psychology and learning system, Florid State University.

Kelly, Y. L. K., & Irene, T. H. (2010). Metacognitive strategies that enhance critical thinking. Metacognition Learning, 5, 251–267.

Loosli, S. V., Buschkuehl, M., Perrig, W. J., & Jaeggi, S. M. (2012). Working memory training improves reading processes in typically developing children. Child Neuropsychology, 18 (1), 1–17.

Lovet, M. C. (2010). Teaching metacognitive: Carngin Mellon, Eberly Center for Teaching Excellence. http://www cs.cmu.edu/teaching

Lyon, G. R. (1996). Learning disabilities. The future of children. Special Education for Students with Disabilitie, 6, 54- 76.

Nevo, E., & Breznitz, Z. (2011). Assessment of working memory components at 6 years of Age as predictors of reading achievements a year later. Journal of Experimental Child Psychology, 109, 73-90.

Reid, G. (2005). Dyslexia: A complete guide for parents. Chichester: John Wiley & Sons.

Sahari, S. H., & Johari, A. (2012). Improvising reading classes and classroom environment for children with reading difficulties and dyslexia symptoms. Procedia- Social and Behavioral Sciences, 38, 100 – 107.

Shokrpour, N., Zarei, E., Zahedi, S., & Rafatbakhsh, M. (2011). The impact of cognitive and meta-cognitive strategies on test anxiety and students’ educational performance. European Journal of Social Sciences, 1, 117-128.

Swanson, H., Zheng, X., & Jerman, O. (2009). Working memory, short-term memory, and reading disabilities. Journal of Learning Disabilities, 42 (3), 260-287.

Temur, T., Kargm, T., Saadet, A. B., & Bayar, V. (2010). Metacognitive awareness of grades 6, 7 and 8 students in reading process. Procedia Social and Behavioral Sciences, 2, 4193–4199.

Veenman, M. V. J., Wilhelm, P., & Beishuizen, J. (2004). The relation between intellectual and metacognitive skills from a developmental perspective. Learning and Instruction, 14 (1), 89-109.

Wajuihian, S., & Naidoo, K. (2011). Dyslexia: An overview. The South African Optometrist, 70 (2), 89-98.