تأثیر آموزش انگیزش تحصیلی بر ابعاد شناختی-انطباقی/غیرانطباقی، رفتاری-انطباقی/غیرانطباقی انگیزش و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان سال دوم دبیرستان‌های پسرانه شهر بوشهر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشجوی دکتری روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه شهید چمران اهواز و هیأت علمی دانشگاه خلیج فارس بوشهر

3 دانشیار دانشگاه شهید چمران

4 دانشیار، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران

5 استادیار گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم ‌تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران

چکیده

هدف از انجام این پژوهش بررسی اثربخشی آموزش انگیزش تحصیلی بر ابعاد شناختی-انطباقی، شناختی-غیرانطباقی، رفتاری-انطباقی و رفتاری-غیرانطباقی انگیزش و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان سال دوم دبیرستان‌های پسرانه شهر بوشهر بود. آموزش انگیزش تحصیلی (طی 16 جلسه آموزشی) به عنوان متغیر مستقل و خوداثربخشی، تبحرگرایی، ارزش‌گذاری، پایداری، برنامه‌ریزی، مدیریت تکلیف، اضطراب، اجتناب از شکست، کنترل نامطمئن، خودناتوان‌سازی، عدم التزام تحصیلی و عملکرد تحصیلی به عنوان متغیرهای وابسته بودند. پژوهش حاضر یک طرح آزمایشی میدانی با پیش آزمون و پس آزمون با گروه گواه بود. ابزارهای این پژوهش شامل پرسشنامه انگیزش و التزام تحصیلی دانش‌آموزان دبیرستانی مارتین، پرسشنامه راهبردهای یادگیری خودگردان زیمرمن و مارتینز-پونز و پرسشنامه راهبردهای انگیزشی یادگیری ایکلس بودند. نمونه پژوهش شامل 60 دانش‌آموز پسر سال دوم دبیرستانی شهر بوشهر در سال تحصیلی 88-1387 بود، که با روش نمونه‌گیری تصادفی چند مرحله‌یی انتخاب و به دو گروه آزمایش و گواه گمارده شدند. نتیجه‌ی تحلیل کوواریانس چندمتغیری (مانکوا) نشان داد که آموزش انگیزش تحصیلی باعث افزایش معنی‌دار خوداثربخشی، تبحرگرایی، ارزش‌گذاری، پایداری، مدیریت تکلیف و عملکرد تحصیلی و کاهش معنی‌دار اضطراب، اجتناب از شکست و کنترل نامطمئن می‌شود. اما، در متغیرهای برنامه‌ریزی، خودناتوان سازی و عدم التزام تحصیلی تغییر معنی‌داری صورت نگرفت.

کلیدواژه‌ها


فارسی
رفیعیان، کیوان (1379). بررسی رابطه راهبردهای یادگیری خودگردان، مؤلفههای انگیزشی و هوش با یکدیگر و با عملکرد تحصیلی دانشآموزان سال دوم دبیرستانهای اهواز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه شهید چمران اهواز.
لاتین
Atkinson, J. W. (1957). Motivational determinants of risk-taking. Psychological Review, 64, 359-372.
Bandura, A. (1982). Self-efficacy mechanism in human agency. American Psychologist, 37, 122-147.
Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The exercise of control. New York: Freeman & Co.
Beck, A. T. (1995). Cognitive therapy: Basics and beyond. New York: Guilford.
Bong, M. (1996). Problems in academic motivation research and advantages and disadvantages of their solutions. Contemporary Educational Psychology, 21, 149-165.
Buss, D. W., & Cantor, N. (1989). Personality psychology: Recent trends and emerging directions. New York: Springer-Velar.
Covington, M. V. (1992). Making the grade: A self-worth perspective on motivation and school reform. Cambridge: Cambridge University Press.
Covington, M. V. (1998). The will to learn: A guide for motivating young people. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Craven, R. G., Marsh, H. W., & Debus, R. L. (1991). Effects of internally focused feedback and attributional feedback on the enhancement of academic self-concept. Journal of Educational Psychology, 83, 17-26.
Dobson, K., & Dozois, D. (2001). Historical and philosophical bases of cognitive-behavioral therapies. In K. Dobson (Ed.), Handbook of cognitive-behavioral therapies (3–39). New York: Guilford.
Dweck, C. S. (1986). Motivational processes averting learning. American Psychologist, 41, 1040-1048.
Eccles, J. (1983). Expectancies, values, and academic behaviors. In J. Spence (Ed.), Achievement and achievement motivation. San Francisco: Freeman.
Garcia, T., Matula, J. S., Harris, C. L., Egan-Dowdy, K., Lissi, M. R., & Davila, C. (1995). Worriers and procrastinators: Differences in motivation, cognitive engagement, and achievement between defensive pessimists and self-handicappers. Paper presented at Annual American Educational Research Association Conference, San Francisco, CA.
Giles, D. (2002). Advanced research methods in psychology. New York:  Cambridge University Press.
Marsh, H. W. (1990). A multidimensional, hierarchical model of self-concept: Theoretical and empirical justification. Educational Psychology Review, 2, 77-172.
Martin, A. J. (2001). The Student Motivation Scale: A tool for measuring and enhancing motivation. Australian Journal of Guidance and Counseling, 11, 1-20.
Martin, A. J. (2003). The Student Motivation Scale: Further testing of an instrument that measures school students’ motivation. Australian Journal of Education, 47, 88-106.
Martin, A. J. (2006). Exploring key dimensions of motivation and engagement in the workplace. Presented at the 4 International SELF Research Centre Conference, "Self-Concept, Motivation, Social and Personal Identity for the 21 Century", Ann Arbor, University of Michigan.  
Martin, A. J. (2007). The Motivation and Engagement Workbook. Sydney, Australia: Lifelong Achievement Group.
Martin, A. J. (2008). Enhancing student motivation and engagement: The effects of a multidimensional intervention. Contemporary Educational Psychology, 33, 239-269.
Martin, A. J., Marsh, H. W., & Debus, R. L. (2003). Self-handicapping and defensive pessimism: A model of self protection from a longitudinal perspective. Contemporary Educational Psychology, 28, 1-36.
McClelland, D. C. (1965). Toward a theory of motive acquisition. American Psychologist, 20, 321-333.
McInerney, D. (2000). Helping kids achieve their best. Sydney: Allen & Unwin.
McInerney, V., McInerney, D. M., & Marsh, H. W. (1997). Effects of meta cognitive strategy training within a cooperative group learning context on computer achievement and anxiety: An aptitude-treatment interaction study. Journal of Educational Psychology, 89, 686-695.
Meece, J. L., Wigfield, A., & Eccles, J. S. (1990). Predictors of mathematics anxiety and its influence on young adolescents’ course enrolment intentions and performance in mathematics. Journal of Educational Psychology, 82, 60-70.
Miller, R. B., Greene, B. A., Montalvo, G. P., Ravindran, B., & Nicholls, J. D. (1996). Engagement in academic work: The role of learning goals, future consequences, pleasing others, and perceived ability. Contemporary Educational Psychology, 21, 388-422.
Miserandino, M. (1996). Children who do well in school: Individual differences in perceived competence and autonomy in above-average children. Journal of Educational Psychology, 88, 203-214.
Murphy, P. K., & Alexander, P. A. (2000). A motivated exploration of motivation terminology. Contemporary Educational Psychology, 25, 3-53.
Pajares, F. (1996). Self-efficacy beliefs in achievement settings. Review of Educational Research, 66, 543-578.
Pintrich, P. R. (2003). A motivational science perspective on the role of student motivation in learning and teaching contexts. Journal of Educational Psychology, 95, 667-686.
Pintrich, P. R., & DeGroot, E. (1990). Motivational and self-regulated learning components of classroom academic performance. Journal of Educational Psychology, 82, 33-40.
Pintrich, P. R., & Garcia, T. (1991). Student goal orientation and self-regulation in the college classroom. In M. Maehr & P. R. Pintrich (Eds.), Advances in motivation and achievement: Goals and self-regulatory processes (7, 371-402). Greenwich, CT: JAI Press.
Reinecke, M. A., & Clark, D. A. (2004). Cognitive therapy across the lifespan: Conceptual horizons. In M. A. Reinecke & D. A. Clark (Eds.), Cognitive therapy across the lifespan (1–11). Cambridge: Cambridge University Press.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25, 54-67.
Sarason, I. G., & Sarason, B. R. (1990). Test anxiety. In H. Leitenberg (Ed.), Handbook of social and evaluation anxiety (475-495). New York: Plenum Press.
Spielberger, C. D. (1985). Assessment of state and trait anxiety: Conceptual and methodological issues. Southern Psychologist, 2, 6-16.
Weiner, B. (1994). Integrating social and personal theories of achievement striving. Review of Educational Research, 64, 557-573.
Wigfield, A., & Tonks, S. (2002). Adolescents’ expectancies for success and achievement task values during middle and high school years. In F. Pajares & T. Urdan (Eds.), Academic motivation of adolescents. Connecticut: Information Age Publishing.
Zimmerman, B. J. (2002). Achieving self-regulation: The trial and triumph of adolescence. In F. Pajares & T. Urdan (Eds.), Academic motivation of adolescents. Connecticut: Information Age Publishing.