اثر گروه درمانی شناختی رفتاری چند مؤلفه‌ای بر بی‌خوابی، شاخص‌های خواب، باورهای ناکارآمد خواب و خودکارآمدی خواب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای روان‌شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز

2 استادیار گروه روان‌شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز (نویسنده مسئول)

3 استادیار گروه روان‌شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر درمان شناختی– رفتاری چند مؤلفه‌ای بر علایم بی‌خوابی، باورهای ناکارآمد خواب، خودکارآمدی خواب و شاخص‌های چهارگانه خواب است. جامعه آماری، کارکنان روز کار شرکت بهره‌برداری نفت و گاز آغاجاری بودند. نمونه پژوهش 45 نفر از کارکنان مبتلا به بی‌خوابی بود که به صورت تصادفی چندمرحله‌ای انتخاب و در گروه آزمایش، پلاسیبو و لیست انتظار گمارده شدند. ابزارهای پژوهش شامل جدول گزارش خواب٬ مقیاس باورها و نگرش‌های ناکارآمد خواب، مقیاس بی‌خوابی اتنس و مقیاس خودکارآمدی ادراک شده خواب بود. گروه آزمایش 6 جلسه مداخله گروهی دریافت کردند. گروههای کنترل هیچ‌گونه مداخله‌ای دریافت نکردند و فقط از گروه پلاسیبو خواسته شد که به مدت 6 هفته برگه‌های گزارش خواب را تکمیل و هر جلسه برای بازبینی همراه بیاورند. نتایج تحلیل مانکوا، آنکوا و مقایسه‌های زوجی بونفرنی در پس آزمون و پیگیری نشان داد که میانگین نمره بی‌خوابی، باورهای ناکارآمد و تأخیر در شروع خواب گروه آزمایش در مقایسه با گروه پلاسیبو و گروه کنترل کاهش و خودکارآمدی خواب و مقدار کلی خواب افزایش معنی‌داری یافته بود، ولی بین دو گروه پلاسیبو و کنترل تفاوت معنی‌داری یافت نشد. از نظر مقدار کلی در بستر بودن در پیگیری تفاوت معنی‌داری بین گروه آزمایش و گروههای کنترل مشاهده نشد.

کلیدواژه‌ها


فارسی
ادینجر، جک، کارنی، کولین.ای (2008).  غلبه بر بی خوابی. بارویکرد درمان شناختی رفتاری (راهنمای درمانجو). ترجمه نرگس درویشی (1391). تهران: انتشارات دانژه.
بساک نژاد، سودابه؛ آقاجانی؛ افجدی؛ زرگر، یدالله (1390). بررسی اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی برکیفیت خواب و کیفیت زندگی دانشجویان دختر. مجله دست آوردهای روان شناختی، دوره 4 شماره 2 صص 181-198
لاتین
Ancoli- Israel, S., & Roth, T. (1999). Characteristics of insomnia in the United States: Results of the 1991 National Sleep Foundation Survey. I. Sleep, 2 (Suppl.), S347–353.
Baglioni, C., Spiegelhalder, K., Lombardo, C., & Riemann, D. (2009). Sleep and emotions: A focus on insomnia. Sleep. Medicine Reviews xxx, 1-12.
Bootzin, P. R. (1972). Stimulus control treatment for insomnia. In: Proceedings of the American Psychological Association, Washington. D. C., 395- 396.
Billiard, M., & Bentley, A. (2004). Is insomnia best categorized as a symptom or a disease? Sleep Medicine, 5, S35–S40.
Buysse, D. J., Reynolds, C. F., Monk, T. H., Berman, S. R., & Kupfer, D. J. (1989). The Pittsburgh Sleep Quality Index: A new instrument for psychiatric practice and research. Psychiatry Research, 28, 193–213.
Carney, C. E., & Edinger, J. D. (2010). Insomnia and Anxiety. New York Springer.
Coates, T. J., Killen, J. D., & George, J. (1982).Estimating sleep parameters: a multitrait–multimethod analysis. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 50 (3), 345–352.
Edinger, J. D., Wohlgemuth, W. K., Radtke, R. A., Marsh, G. R., & Quillian, R. E. (2001). Does cognitive-behavioral insomnia therapy alter dysfunctional beliefs about sleep? Sleep, 24, 591–599.
Edinger, J. D., Hoelscher, T. J., Marsh, G. R., Lipper, S., & Ionescu-Pioggia, M. (1992). A cognitive - behavioral therapy for sleep maintenance insomnia in older adults. Psychological Aging, 7, 282-289.
Edinger, J. D., & Means, M. K. (2005). Cognitive - behavioral therapy for primary insomnia. Journal of Clinical Psychology, 25, 539–558.
Edinger, J. D., & Sampson, W. S. (2003). A primary care “friendly” cognitive behavioral insomnia therapy. Sleep, 26, 177–182.
Edinger, J. D., & Carney, C. E. (2008). Overcoming insomnia: A cognitive-behavioral therapy approach-therapist guide New York: Oxford University Press.
Edinger, J. D., Carney, C. E., & Wohlgemuth, W. K. (2008). Pre therapy dispositions and treatment outcome in cognitive-behavioral therapy for insomnia. Behavior Therapy, 39, 406-419.
Espie, C. A., Inglis, S. J., Harvey, L., & Tessier, S. (2000). Insomniacs’ attributions. Psychometric properties of the dysfunctional beliefs and attitudes about sleep scale and the sleep disturbance questionnaire.Journal of Psychosomatic Research, 48, 141–148.
Harvey, A. G. (2002). A cognitive model of insomnia. Behavior Research and Therapy, 40, 869–893.
Harvey, A. G. (2005). A cognitive theory of and therapy for chronic insomnia. Journal of Cognitive Psychotherapy, 19, 41–60.
Harvey, A. G., Sharpley, A. L., Ree, M. J., Stinson, K., & Clark, D. M. (2007). An open trial of cognitive therapy for chronic insomnia. Behavior Research and Therapy, 45, 2491−2501.
Jacobs, G. D., Pace-Schott, E. F., Stickgold, R., & Otto, M. W. (2004). Cognitive behavior therapy and pharmacotherapy for insomnia: A randomized controlled trial and direct comparison.Archives of Internal Medicine, 164, 1888–1896.
Leger, D., & Poursain, B. (2005). An international survey of insomnia: under recognition and under-treatment of a poly symptomatic condition. Current Medicine Research Opinion, 21, 1785−1792.
Morin, C. (1993). Insomnia: Psychological assessment and management. New York Guilford Press.
Morin, C. M., & Espie, C.A. (2004). Insomnia. A clinical guide to assessment and treatment. E book. Springer Science.
Morin, C. M., Vallie, A., & Ivers, H. (2007). Dysfunctional beliefs and attitudes about sleep (DBAS): Validation of a brief version (DBAS -16). Sleep, 30, 1547–1554.
Morin, C. M., Colecchi, C., Stone, J., Sood, R.K., Brink, D. (1999). Behavioral and pharmacological therapies for late-life insomnia: A randomized controlled trial. JAMA. 281 (11), 991-999.
Riedel, B. W., & Lichstein, K. L. (2000). Insomnia and daytime functioning. Sleep Medicine Reviews, 4, 277- 298.
Sateia, M., & Buysse, D. J. (2010). Insomnia Diagnosis and Treatment. Informa Health Care, UK, Ltd.
Simon, G. E., & VonKorff, M. (1997). Prevalence, burden, and treatment of insomnia in primary care. American Journal of Psychiatry, 154, 1417 −1423.
Spielman, A. J., Caruso, L., & Glovinsky, P. (1987). A behavioral perspective on insomnia. Psychiatric Clinicians of North America, 10, 541-553.
Soldatos, C. R., Dikeos, D. G., & Paparrigopoulos, T. J. )2003(. The diagnostic validity of the Athens Insomnia Scale. Journal of Psychosomatic Research, 55 (3), 263–267.