بررسی‌ تأثیر فشار روانی‌ بر برخی‌ از متغیرهای‌ سیستم‌ ایمنی‌ با توجه‌ به‌ نقش‌ سرسختی‌ روانشناختی‌

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران

2 عضو هیات علمی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز،اهواز ، ایران

10.22055/psy.1999.16495

چکیده

   هدف‌ از پژوهش‌ حاضر، بررسی‌ رابطه میان‌ فشار روانی‌، سر سختی‌(چالش‌، تعهد و کنترل‌) به‌ عنوان‌ منبع‌ مقاومت‌ در برابر فشار روانی‌ با سیستم‌ ایمنی‌ بدن‌ است‌. جامعه مورد مطالعه‌ شامل‌ دو گروه‌ از دانشجویان‌ پسر و دختر سال‌ پنجم‌ و ششم‌ پزشکی‌ دانشگاه‌ علوم‌ پزشکی‌ تهران‌ و شهید بهشتی‌ در سال‌ تحصیلی‌ 78-77 بوده‌ است‌. تعداد کل‌ جامعه پژوهش‌ شامل‌ 340 نفر است‌. دانشجویان‌ سال‌ ششم‌ پزشکی‌ در امتحان‌ پیش‌ انترنی‌ شرکت‌ می‌کنند و در حقیقت‌ با موقعیتی‌ فشارزا مواجه‌ می‌شوند، در حالیکه‌ دانشجویان‌ سال‌ پنجم‌ پزشکی‌ در امتحان‌ مزبور شرکت‌ نمی‌جویند. از میان‌ هر دو گروه‌، افرادی‌ که‌ مایل‌ به‌ همکاری‌ نبوده‌ و یا مبتلا به‌ اختلالات‌ و شرایطی‌ بوده‌اند که‌ سیستم‌ ایمنی‌ آنها را مخدوش‌ می‌ساخت‌ از جامعه پژوهش‌ حذف‌ شدند. در نهایت‌ دو نمونه همسان‌ حاصل‌ شد. گروه‌ آزمایشی‌ (امتحان‌) شامل‌ 147 نفر و گروه‌ گواه‌ (بدون‌ امتحان‌) شامل‌ 155 نفر بود. پس‌ از توزیع‌ پرسشنامه سرسختی‌ میان‌ دو گروه‌، تعداد 10 نفر از افراد واجد سرسختی‌ بالا و 10 نفر از افراد واجد سرسختی‌ پائین‌ از هر دو گروه‌ برگزیده‌ شدند. بدین‌ ترتیب‌ نمونه‌ مورد بررسی‌ شامل‌ 40 نفر بود. گروه‌ آزمایشی‌ (امتحان‌) و گواه‌ (بدون‌ امتحان‌) هر کدام‌ شامل‌ 20 نفر بود، که‌ تعداد 10 نفر واجد سرسختی‌ بالا و 10 نفر واجد سرسختی‌ پائین‌ در هر دو گروه‌ وجود داشته‌ است‌. سپس‌ نمونه‌برداری‌ خونی‌ از افراد گروه‌ آزمایشی‌ به‌ مدت‌ نیم‌ ساعت‌ قبل‌ از امتحان‌ و در افراد گروه‌ گواه‌، در همان‌ زمان‌ اما در شرایط‌ عادی‌ به‌ عمل‌ آمد. متغیرهای‌ ایمنی‌ مورد مطالعه‌ شامل‌ سلول‌T کمکی‌ (CD4)، سلول‌ Tمهاری‌ / انهدامی‌ (CD8)، نسبت‌  ایمونوگلوبولین‌(M (IgM و هورمون‌ کورتیزول‌ بود. این‌ تغیرها، به‌ صورت‌ کمّی‌ مطالعه‌ و ثبت‌ شدند. نتایج‌ حاصل‌ آشکار ساخت‌ که‌ سرسختی‌ با متغیرهای‌ CD4، نسبت‌  و IgM دارای‌ رابطه مثبت‌ و معنی‌دار بود. مؤلفه‌ تعهد با متغیرهای‌ CD4 و نسبت‌  دارای‌ رابطه مثبت‌ و معنی‌دار بود. همچنین‌ مؤلفه‌ کنترل‌ با متغیر CD4 دارای‌ رابطه مثبت‌ و معنی‌دار بود. اما مؤلفه چالش‌ فقط‌ با متغیر IgM، دارای‌ رابطه مثبت‌ و نزدیک‌ به‌ سطح‌ معنی‌داری‌ بود. همچنین‌ میان‌ سیستم‌ ایمنی‌ دو گروه‌ آزمایشی‌ (امتحان‌) و گواه‌ (بدون‌ امتحان‌) تفاوت‌ معنی‌داری‌ از لحاظ‌ هورمون‌ کورتیزول‌ وجود داشت‌. میان‌ سیستم‌ ایمنی‌ افراد واجد سرسختی‌ بالا و پایین‌ در دو متغیر CD4 و IgMتفاوت‌ معنی‌داری‌ وجود داشت‌. از سوی‌ دیگر، تفاوت‌ معنی‌داری‌ میان‌ افراد واجد سرسختی‌ بالا و پائین‌ در دو گروه‌ آزمایشی‌ و گواه‌ از لحاظ‌ متغیرهای‌ IgM و کورتیزول‌ وجود داشت‌. با مقایسه این‌ نتایج‌ می‌توان‌ نتیجه‌ گرفت‌ که‌ سرسختی‌ در ارتباط‌ میان‌ فشار روانی‌ حاد ناشی‌ از امتحان‌، بر دو متغیر IgM و کورتیزول‌ به‌ طور معنی‌داری‌ دارای‌ نقش‌ تعدیل‌ کننده‌ای‌ بود. همچنین‌، نقش‌ ویژگی‌ تعهد در سرسختی‌ و سیستم‌ ایمنی‌، از دو مؤلفه دیگر یعنی‌ چالش‌ و کنترل‌ بیشتر است‌.

کلیدواژه‌ها


غباری‌، باقر. خراسانی‌، نازیلا. رابطه عوامل‌ تنش‌ زا، میزان‌ سخت‌ رویی‌ و واکنشهای‌ زیستی‌ - شیمیایی‌ - روانی‌ دانش‌آموزان‌ دبیرستانهای‌ شهرستان‌ تبریز، پایان‌ نامه‌ فوق‌ لیسانس‌، دانشگاه‌ آزاد اسلامی‌، تهران‌، 1376.
Brosschot, Jos-F., Benschop, Robert J., Godaei, Guiclo, L.R., 01ff, Miranda., et al. (1994). Influence of life stress on immmunological reactivity to mild Psychological Stress. Psychosomatic Medicine May. Jun. Vol 56(3).216-224.
Cohen, S., & Herbert, T.B. (1993). Stress and immunity in humans: A Meta - Analytic Review, psychosomatic Medicine. 55.155-162.
Kemeny, M.E., Solomon, G.F., morley, J.E., et al.(1993). Psychoneuroimmunology. In Nemeroff, C .B.(ed). Neuroendocrinology. Bca Raton. CRC Press, mc, 563-591.
Kiecolt- glaser, J.K., & Glaser, R. (1990). Stress and immune function in humans; in Ader, R., Felten., D.L., Cohen, N.(eds)., Psychoneurimmunology, ed 2 NewYork. Academic Press.
Kosten, T. R., Jacobs, S., Mason, J., Wahby. V., Alkins, S. (1984). Psychological correlates of growth hormone response to stress. Psychosom Med. 46, 49-57.
Kobasa, S.C. (1979). Stressful life events,Personality and health: an inquiry into hardiness. j.pers.soc. Psychot 37, 1-110
Kobasa, S.C., Maddi, S.R., & Kahn, S. (1982). Hardiness and Health: A Prospective study. Journal of Personality and Social Psychology. 42,
1.168-177.
Peavey, B.S., et al.(1985). Biofeedback assisted relaxation effects phagocytic capacity. Biofeedback and self regulation. 10.
Spa[ngler, G. (1997). Psychological and physiological responses during an exam and their relation to personality characteristics. Psychoneuroendocrinology. Aug; 22(6): 423-41.
Quellette, S.C. (1992). Inquiries into hardiness, in L.Goldberger and S.Breznitz (Eds). Handbook of stress. 2nd ed. Newyork: Free press.