دست‌آوردهای روان‌شناختی

چکیده پژوهش حاضر با هدف مقایسه سبک‌های تفکر و هیجان‌طلبی در دانشجویان کارشناسی رشته‌های هنر و ریاضی انجام شده است. پژوهش از نوع علی مقایسه‌ای است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانشجویان دختر رشته هنر و ریاضی، دانشکده هنر و معماری واحد تهران مرکز دانشگاه آزاد اسلامی و مجتمع آموزشی پیامبر اعظم در دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز است که در نیمسال دوم تحصیلی 88-87 به تحصیل اشتغال داشتند. نمونه‌ی پژوهش شامل 662 نفر از دانشجویان دختر ریاضی و هنر بودند که به روش نمونه‌گیری طبقه‌ای نسبی انتخاب شدند. برای سنجش سبک‌های تفکر از پرسشنامه سبک‌های تفکر (TSI؛ استرنبرگ، a1997) و نیز برای اندازه‌گیری هیجان‌طلبی از آزمون هیجان‌طلبی (AISS؛ آرنت، 1994) استفاده شد که هر دو آزمون فوق برای دانشجویان در دانشگاههایشان اجرا گردید. پس از جمع‌آوری داده‌ها، فرضیه‌های تحقیق از طریق آزمون t گروههای مستقل تحلیل شدند و نتایج زیر حاصل گردید: بین سبک‌های تفکر قضاوتگر، فرد سالار، پایور سالار، کلی نگر و جزئی‌نگر، در دانشجویان ریاضی و هنر تفاوتی وجود ندارد و سبک تفکر درون‌نگر در دانشجویان هنر بیشتر از دانشجویان ریاضی است (01/0p<)، سبک تفکر بیرون‌نگر دانشجویان ریاضی بیشتر از دانشجویان هنر است (05/0p<). همچنین سبک‌های تفکر اجرایی و محافظه کار در دانشجویان ریاضی بیشتر از هنر است (01/0p<) و نیز سبک‌های تفکر ناسالار (05/0p<) و قانون‌گذار، جرگه سالار و آزاداندیش در دانشجویان هنر بیشتر از دانشجویان ریاضی است (01/0p<) و همچنین هیجان طلبی دانشجویان هنر بیشتر از دانشجویان ریاضی است (01/0p<).

چکیده پژوهش حاضر به منظور بررسی رابطه برخی پیشایندهای اجتماعی با مؤلفه‌های هدفگرایی اجتماعی در دانش‌آموزان دختر سال چهارم دبیرستان‌های شهر اهواز صورت گرفت. جامعه آماری این پژوهش را کلیه‌ی دانش‌آموزان دختر سال چهارم دبیرستان‌های شهر اهواز که در سال تحصیلی 91-90 به تحصیل اشتغال داشتند را شامل می‌شود. نمونه این پژوهش شامل 300 دانش‌آموز دختر بود که به صورت تصادفی چند مرحله‌ای انتخاب شدند. در این پژوهش از مقیاس‌های هدفگرایی پیشرفت اجتماعی، هدف پایگاه اجتماعی، هدف مسئولیت‌پذیری اجتماعی، احساس تعلق به مدرسه، کارآمدی اجتماعی با همسالو کارآمدی اجتماعی با معلم استفاده شد. نتایج حاصل از تحلیل کاننی نشان داد که ترکیب خطی متغیرهای پیش‌بین (پایگاه اجتماعی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، تعلق به مدرسه، کارآمدی اجتماعی با معلم و همسال) با ترکیب خطی مؤلفه‌های هدفگرایی اجتماعی (تبحری، عملکردی و عملکردگریز) معنی‌دار است. نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون نیز نشان داد که در پیش‌بینی مؤلفه هدفگرایی تبحری اجتماعی، متغیرهای پایگاه اجتماعی، کارآمدی اجتماعی با همسال و مسئولیت‌پذیری اجتماعی نقش معنی‌دار دارند، همچنین در پیش‌بینی مؤلفه هدفگرایی عملکردگرایی اجتماعی، متغیرهای پایگاه اجتماعی، کارآمدی اجتماعی با معلم و مسئولیت‌پذیری اجتماعی نقش معنی‌دار دارند و در پیش‌بینی مؤلفه هدفگرایی عملکردگریز اجتماعی، متغیرهای پایگاه اجتماعی، کارآمدی اجتماعی با همسال نقش معنی‌دار دارند.

چکیده پژوهش حاضر به منظور بررسی نقش نشخوارفکری و درون‌اندیشی و ابعاد خصوصی و عمومی آنها، به‌عنوان متغیرهای پیش‌بین، در افسردگی اجرا گردید. این پژوهش به صورت یک طرح اکتشافی در نظر گرفته شده است. شرکت کنندگان در این مطالعه، 129 نفر (67 نفر زن و 62 نفر مرد)، در سطوح مختلف افسردگی و بهنجار بودند. افراد بیمار به‌ صورت نمونه‌گیری در ‌دسترس، از بین مراجعه‌کنندگان به یکی از مراکز مشاوره‌ای و یا از بیماران بیمارستان‌های دارای بخش روانپزشکی شیراز انتخاب شدند و افراد بهنجار از بین افراد فاقد اختلال، بر اساس مصاحبه بالینی و پرسشنامه افسردگی بک 2 انتخاب گردیدند. سپس افراد پرسشنامه‌ی تجدیدنظر شده‌ی نشخوارفکری-درون‌اندیشی فلخمر را که هر کدام دارای دو خرده ‌مقیاس خصوصی و عمومی است را تکمیل کردند. تحلیل آزمون همبستگی و تحلیل رگرسیون چندگانه به ‌روش همزمان در دو مرحله انجام شد. نتایج تحقیق نشان دادند که بین نشخوار فکری و افسردگی رابطه مثبت معنی دار و بین درون اندیشی و افسردگی از یک طرف و نشخوار فکری و درون اندیشی از طرف دیگر رابطه منفی معنی دار وجود دارد. (01/0p<). هم چنین نتایج رگرسیون چندگانه نشان داد که نشخوار فکری و درون اندیشی نمره کلی افسردگی را بطور معنی داری پیش بینی می کند. هم چنین نتایج نشان داد که همبستگی بین نشخوار فکری ‌خصوصی،‌ عمومی و افسردگی مثبت و معنی‌دار، همبستگی بین درون‌اندیشی خصوصی و عمومی و افسردگی، منفی و معنی‌دار می‌باشد. نتایج حاصل از رگرسیون چندگانه نشان داد که نشخوار فکری ‌خصوصی و عمومی، نمره‌ی کلی افسردگی را به طور مثبت و معنی‌دار پیش‌بینی می‌کند. درون‌اندیشی خصوصی، نمره‌ی کلی افسردگی را به طور منفی و معنی‌دار پیش‌بینی می‌کند ، اما بعد درون‌اندیشی عمومی، قادر به پیش‌بینی افسردگی نیست.

چکیده پژوهش حاضر به بررسی اثربخشی درمان گروهی تعامل والد- کودک به دو شیوه مادر و فرزند و فقط مادران بر کاهش نشانه‌های اختلال اضطراب جدایی پرداخته است. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان پسر 7 تا 9 ساله شاغل به تحصیل در دوره ابتدایی شهر اصفهان بود که در مطالعه همه‌گیرشناسی که توسط محققین پژوهش حاضر انجام گرفت به عنوان کودکان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی شناسایی شده بودند. بنابراین از میان آنها 45 نفر به طور تصادفی انتخاب و در سه گروه 15 نفری (دو گروه آزمایشی و یک گروه گواه) گمارده شدند. طرح پژوهش طرح آزمایشی میدانی با پیش آزمون- پس آزمون و پیگیری با گروه گواه بود. برای ارزیابی اضطراب جدایی از پرسشنامه اضطراب جدایی کودکان اسپادا و همکاران و مصاحبه بالینی استفاده شد. گروههای آزمایشی (شامل گروه مادر و کودک و گروه فقط مادر) در 10 جلسه تحت درمان گروهی مبتنی بر تعامل والد- کودک قرار گرفتند. پس از اعمال مداخله‌روی دو گروه آزمایشی مجدداً میزان اضطراب جدایی سه گروه (گروههای آزمایشی و گواه) سنجیده شد. همچنین پس از 8 هفته از آزمودنی‌ها پیگیری به عمل آمد. نتایج تحلیل کواریانس و آزمون پیگیری بونفرنی بیانگر کاهش معنی‌دار اضطراب جدایی گروههای ‌آزمایشی (گروه مادر و کودک و گروه فقط مادر) در مقایسه با گروه گواه می باشد و این بهبودی در پیگیری 8 هفته بعد همچنان باقی بود.

چکیده هدف از انجام این پژوهش بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامه پنج عامل بزرگ شخصیت کودکان در یک نمونه ایرانی بوده است. از میان دانش‌آموزان 8 تا 14 سال مدارس ابتدایی و راهنمایی استان چهارمحال و بختیاری، 445 نفر با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چند مرحله‌ای انتخاب شد و با پرسشنامه پنج عامل بزرگ شخصیت کودکان مورد سنجش قرار گرفتند. جهت تعیین اعتبار و روایی پرسشنامه، آزمون آلفای کرونباخ و تحلیل عوامل به کار گرفته شد. نتایج نشان داد که ضریب پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ برای کل مقیاس 825/0 و برای خرده مقیاس‌ها در دامنه از 92/0 تا 96/0 می باشد. همچنین تحلیل عوامل به روش حداکثر درست نمایینشان داد که مقدار ویژه تنها پنج عامل قابل توجه می‌باشند که به طور کلی 47/60 درصد از واریانس کل را تبیین می‌کنند. به طور کلی نتایج نشان داد که پرسشنامه پنج عامل بزرگ شخصیت کودکان، دارای ساختار عاملی روشن، همسانی درونی خوب و از روایی مناسبی در جمعیت ایرانی برخوردار می‌باشد.

چکیده هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی رابطه علّی محیط یادگیری سازنده‌گرای ادراک شده و عملکرد ریاضی با میانجی‌گری جهت‌گیری درونی هدف، ارزش تکلیف، نگرش نسبت به ریاضی و خودکارآمدی ریاضی در دانش‌آموزان بود. در این مطالعه علّی-همبستگی، جامعه آماری کلیه دانش‌آموزان پسر پایه سوم رشته ریاضی-فیزیک دبیرستان‌های دولتی شهر اهواز بود که به روش تصادفی چند مرحله‌ای 300 دانش‌آموز از بین آنها در نواحی چهارگانه آموزش و پرورش انتخاب شدند. ابزارهای استفاده شده در این پژوهش پرسشنامه ادراک از محیط یادگیری سازنده‌گرا (CLES)، پرسشنامه خودکارآمدی ریاضی، سیاهه نگرش نسبت به ریاضی (ATMI) و پرسشنامه راهبردهای انگیزشی برای یادگیری (MSLQ) بودند. ارزیابی الگوی پیشنهادی با استفاده از الگویابی معادلات ساختاری انجام گرفت. براساس نتایج این پژوهش، الگوی پیشنهادی معادلات ساختاری روابط علّی بین متغیرهای مذکور، از برازش قابل قبولی برخوردار بود. به طور کلی، در الگوی پیشنهادی پژوهش، نتایج نشان دادند که محیط یادگیری سازنده‌گرای ادراک شده هم به صورت مستقیم و هم غیرمستقیم از طریق جهت‌گیری درونی هدف، ارزش تکلیف، نگرش نسبت به ریاضی و خودکارآمدی ریاضی با عملکرد ریاضی رابطه دارد. تمامی فرضیه‌های پژوهش به استثنای مسیر مستقیم نگرش نسبت به ریاضی با خودکارآمدی ریاضی مورد تایید قرار گرفتند.

چکیده پژوهش حاضر به منظور بررسی رابطه‌ی بین نگرش مذهبی، سلامت روان، شادی و لذت در دانشجویان انجام شده است. نمونه‌ی پژوهش، شامل 128 نفر از دانشجویان شهر اصفهان بود که به روش تصادفی خوشه‌ای انتخاب شدند. پرسشنامه‌ی نگرش‌سنج مذهب، پرسشنامه‌ی سلامت عمومی 28 سؤالی، پرسشنامه‌ی شادکامی آکسفورد، و مقیاس خوشکامی اسنیت- هملیتون به عنوان ابزار پژوهش، مورد استفاده قرار گرفت. جهت تحلیل داده‌ها از روش‌های آمار توصیفی و روش تحلیل مسیر، استفاده شد. نتایج نشان داد بین نگرش مذهبی با سلامت روان و شادی، ارتباط مستقیمی وجود ندارد. اما بین سلامت روان با شادی و شادی با لذت، رابطه‌ی مستقیم وجود دارد. بر اساس یافته‌های به دست آمده از این پژوهش، بین سلامت روان،‌ شادی و لذت در دانشجویان، روابط معناداری وجود دارد اما ارتباط نگرش مذهبی با این متغیرها تأیید نشد.

چکیده پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه‌ی جوّ توانمندسازی، رفتارهای توانمندساز رهبری، تناسب شخص- شغل، تناسب شخص – سازمان، استقلال، تنوّع مهارت و وجدانی‌بودن با توانمندسازی روان‌شناختی و ابعاد آن (معناداری، شایستگی، خودمختاری و اثرگذاری) انجام گرفت. شرکت‌کنندگان پژوهش شامل 200 نفر از کارکنان شرکت بهره‌برداری نفت و گاز مارون بودند که به روش تصادفی ساده انتخاب گردیدند. برای جمع‌آوری داده‌های پژوهش از پرسشنامه‌های ژاف و اسکات (1992)؛ رفتارهای توانمندساز رهبری آهن (2005)؛ تناسب شخص- شغل کیبل و درو (2002)؛ تناسب شخص -سازمان پیاسنتین و چیمن(2006)؛ ویژگی‌های شغلی هاکمن و اولدهام (1980)؛ پرسشنامه تجدیدنظر شده‌ی پنج عاملی شخصیّت نئو (1985) و توانمندسازی روان‌شناختی اسپریتزر (1995) استفاده شد. نتایج نشان دادند که تمامی متغیّرهای پیش‌بین با توانمندسازی روان‌شناختی و ابعاد آن رابطه مثبت معناداری دارند. نتایج حاصل از تحلیل همبستگی بنیادی نشان داد که ترکیب خطی متغیّرهای پیش‌بین با ترکیب خطی معناداری، شایستگی، خودمختاری و اثرگذاری رابطه‌ی معناداری دارند. علاوه بر این، نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون چندگانه نشان دادند که متغیّرهای پیش‌بین 60 درصد از واریانس توانمندسازی روان‌شناختی به عنوان متغیر وابسته را تبیین می‌کنند.

چکیده هدف پژوهش حاضر بررسی شیوع مشکلات تحولی احتمالی و عوامل خطرساز مرتبط با آن در کودکان 5-2 ساله مهدهای خصوصی شهرستان تهران بود. بدین منظور والدین 228 نفر از کودکان 5-2 ساله مهدهای خصوصی که تحت نظارت سازمان بهزیستی شهرستان تهران بودند از طریق نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای در این پژوهش شرکت کردند. از شرکت کنندگان خواسته شد تا پرسشنامه سنین و مراحل (ASQ) را تکمیل کنند. داده‌های پژوهش با استفاده از شاخص‌های آماری خطر مطلق، نسبی، قابل انتساب و آزمون دقیق فیشر مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان داد در نمونه مورد مطالعه 61 کودک (24/0%) مشکوک به داشتن تأخیر در روند تحول‌شان بودند. همچنین یافته‌های پژوهش نشان داد در کودکانی که مشکوک به داشتن تأخیر در روند تحول‌شان بودند بین سن بالاتر کودک و تحصیلات پایین پدر با مشکلات تحولی احتمالی رابطه معنادار وجود داشت.

چکیده هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی درمان گروهی کوتاه مدت فعال‌سازی رفتاری و فراشناختی بر علایم افسردگی، اضطراب و راهبردهای شناختی تنظیم هیجان (شامل خودسرزنشی، پذیرش، نشخوار فکری، بازارزیابی مثبت و فاجعه سازی) در دانشجویان بود. در یک طرح نیمه آزمایشی از نوع پیش آزمون-پس آزمون توأم با گروه کنترل، تعداد 41 نفر از دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز پس از ارزیابی بالینی اولیه و احراز شرایط پژوهش انتخاب و به صورت تصادفی به سه گروه درمان فعال‌سازی رفتاری (13 نفر)، درمان فراشناختی (14 نفر) و گروه کنترل (14 نفر) تخصیص یافتند. گروههای آزمایشی 8 جلسه درمان هفتگی فعال‌سازی رفتاری و یا فراشناختی را دریافت داشتند. ابزارهای مورد استفاده پرسشنامه افسردگی بک، پرسشنامه اضطراب بک و پرسشنامه راهبردهای شناختی تنظیم هیجانی بودند که در سه مرحله‌ی قبل از مداخله، پایان مداخله و پیگیری 2 ماهه تکمیل شدند. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از تحلیل کوواریانس چند متغیری استفاده شد. نتایج آزمون بونفرونی نشان داد که هر دو درمان فعال‌سازی رفتاری و فراشناختی به طور مساوی بر علایم افسردگی و اضطراب اثربخش بودند. با این حال، تکنیک‌های درمانی با توجه به اثربخشی‌شان بر جنبه‌های مختلف تنظیم هیجان مانند بازارزیابی مثبت و فاجعه سازی به لحاظ آماری با هم متفاوت بودند؛ بدین صورت که درمان فراشناختی در مقایسه با درمان فعال‌سازی رفتاری در تعدیل این راهبردها اثربخش‌تر بود. در پیگیری 2 ماهه نیز نتایج درمانی کمابیش باقی مانده بودند؛ به جز متغیر پذیرش، که اثربخشی درمان فراشناختی در مقایسه با درمان فعال‌سازی رفتاری بر روی این راهبرد همچنان حفظ شده بود ولی نمرات گروه درمان فعال‌سازی رفتاری تا حدودی بازگشت نشان داده بود. با توجه به اثربخشی هر دو درمان بر علایم افسردگی، اضطراب و نیز راهبردهای شناختی تنظیم هیجان، درمان گروهی کوتاه مدت فعال‌سازی رفتاری و یا فراشناختی می‌توانند برای مراجعینی که جهت دریافت درمانی اثربخش و مقرون به صرفه به مراکز مشاوره دانشجویی مراجعه می‌کنند گزینه‌ی درمانی مناسبی باشند.

چکیده این پژوهش به بررسی تأثیر شرکت در مراسم سوگواری مذهبی دهه اول ماه محرم بر سطح افسردگی شرکت کنندگان پرداخته است. جامعه‌ی آماری شامل دانشجویان دانشگاه شهید چمران اهواز بود که در سال تحصیلی92-91  مشغول به تحصیل بودند. از میان این دانشجویان 27 نفر از افرادی که شرکت آنها در مراسم محرز بود به صورت نمونه اتفاقی در دسترس انتخاب و سپس قبل از آغاز دهه اول محرم و پس از اتمام آن به ترتیب مورد پیش آزمون و پس آزمون قرار گرفتند. ابزار مورد استفاده در این پژوهش نسخه دوم پرسشنامه افسردگی بک[1] (بک، استیر‏‏‏، و براون[2]، 2000‏‏‏‏‏‏) بود. طرح پژوهش از نوع پیش آزمایشی میدانی، با پیش آزمون و پس آزمون بدون گروه گواه است. نتایج آزمون t گروههای وابسته بیانگر تفاوت معنی‌دار بین نمره افسردگی در پیش آزمون و پس آزمون نبود. در ضمن، شرکت در مراسم عزاداری محرم با کاهش معنی دار نمره افسردگی (بر اساس آزمون افسردگی بک) در پس آزمون آزمودنی‌های افسرده (بالاتر از نقطه برش در پیش آزمون) همراه بوده در حالی که در آزمودنی‌های غیر افسرده (پائین‌تر از نقطه برش در پیش آزمون) تفاوت معنی‌داری میان پیش آزمون و پس آزمون مشاهده نشد. نتیجه‌گیری محقق آنست که آزمودنی‌های سالم شرکت کننده در این پژوهش و همچنین عموم آزمودنی‌ها پس از شرکت در مراسم عزاداری به سمت افسردگی پیش نرفته‌اند، اما آزمودنی‌های افسرده پس از شرکت در مراسم عزاداری به سمت بهبود پیش رفته‌اند.

چکیده پژوهش حاضر به منظور بررسی سلامت روانی مادران دارای بیش از یک فرزند استثنایی انجام شده است. برای این منظور 100 مادر از مادران دارای بیش از یک فرزند استثنایی، 150 مادر از مادران دارای یک فرزند استثنایی و 200 مادر از مادران دارای فرزند عادی به صورت نمونه‌گیری تصادفی انتخاب شده و با استفاده از پرسشنامه سلامت عمومی    (GHQ) مورد بررسی قرار گرفتند. جهت تحلیل داده‌ها از روش‌های تحلیل واریانس چند متغیره، تحلیل واریانس یک طرفه، و آزمون‌ تعقیبی توکی استفاده شد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد بین سه گروه از مادران تفاوت‌هایی در میزان سلامت روانی و مؤلفه‌های آن وجود دارد و در این بین مادران دارای بیش از یک فرزند استثنایی از سلامت روانی پایین‌تری برخوردار هستند. نتایج و پیشنهادهای پژوهش در این مقاله تشریح و تبیین خواهند شد.